ئەرك

چاغاتاي دەۋرى ئۇيغۇر سۆزلۈكلىرى ساراي، قەسىر، ئىگىز قورغان، ئىچكى قەلئە؛ پادىشاھنىڭ شەھەر ئىچىدىكى قورغان - سارىيى. كلاسسىك ئەدەبىيات سۆزلۈكلىرى ئەركىن، كۈچ، قۇدرەت؛ ئازاتلىق، ھۈرلۈك، ھوقۇق. كلاسسىك ئەدەبىيات سۆزلۈكلىرى قورغان، ئوردا. مەنىداش سۆزلۈكلەر بىرەر ئىش - ھەرىكەتكە كۆڭۈل بېرىش، خالاش تۇيغۇسى. ياماننى ئىختىيارىغا قويساڭ، بۆككە چىچار. قۇلاقنى نەدىن چىقىرىش قازانچىنىڭ ئىختىيارى. ئېشەك ئۆزۈمنىڭ، ئىككى قۇلىقىنى تاقىلىساممۇ ئۆز ئەركىم. ئۇ مەلىدىن بۇ مەلىگە ئويناي دەپ كەلدىم، مەيلى بارمۇ، مەيلى يوقمۇ سىناي دەپ كەلدىم. ۋاقىت خاھىشىڭغا كۆنمىسە، سەن ۋاقىتنىڭ خاھىشىغا كۆن. تۈركىي تىللار دىۋانى سۆزلۈكلىرى ئەرك، سەلتەنەت، ئوز بەگ - ئوز خانلىق. 1 - 60 تۈركىي تىللار دىۋانى سۆزلۈكلىرى ئەرك يىلقى _ يورغا يىلقا. ئويناق ئاتمۇ « ئەرك ئەت» دىېيىلىدۇ. ئوغۇزلار بۇنى بىلمەيدۇ. 1 - 95 قەدىمكى ئۇيغۇر تىلى سۆزلۈكلىرى ① كۈچ - قۇدرەت؛ ئەركىنلىك، ئىختىيارلىق؛ ② قۇۋۋەت، قۇدرەت، كۈچ ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر ئىسىم كىشىلەرنىڭ ئۆز خاھىشى بىلەن ئىش - ھەرىكەت قىلىش ھوقۇقى؛ ئىختىيارىيلىق، ئەركىنلىك. ياماننى قويۇپ بەرسە ئەركىگە، كۈندە چىچىدۇ بۆكىگە (ماقال). ئۇيغۇر كىشى ئىسىملىرى قىز - ئاياللارغا خاس ئىسىم ① كۈچ - قۇدرەت، ② ئەركىنلىك، ئىختىيارلىق ئۇيغۇر كىشى ئىسىملىرى ئەرلەرگە خاس ئىسىم ئەركىن، ھۆر، ئازاد. ئۇيغۇر كىشى ئىسىملىرى ئەرلەرگە خاس ئىسىم (ئۇيغۇرچە) ئەركىن، ھۆر، ئازات كىشى. تۈركىي تىللار دىۋانى سۆزلۈكلىرى ئەرك ئەر _ ئىشچان، يۈرەكلىك ئادەم. ماقالدا مۇنداق كەلگەن. ئەرك ئەرىنى ياغلىق ئەرمەگۈ باشى قانلىغ _ ئىشچاننىڭ ئېرىنى ياغلىق، ھورۇننىڭ بېشى قانلىق. ئىشچان ئادەم تىرىشىپ ئىشلەپ، ياخشى تاماقلارنى، سېمىز گۆشلەرنى كۆپ تېپىپ يىگەچكە، كالپۇكى ياغلىشىدۇ؛ ھورۇن ئادەم ئۆزىنىڭ ئېرىنچەكلىكىدىن ئىشتىن قېچىپ، تاياق يەپ بېشىنى قانىتىدۇ. بۇ ماقال ھورۇنلۇقنى تاشلاپ، ئىشچان بولۇشقا ئۈندەپ ئېيتىلىدۇ. 1 - 96