مانى دىنى

末尼教(摩尼教) mò ní jiào (mó ní jiào )

牟尼教(摩尼教) móu ní jiào (mó ní jiào )

明教(摩尼教) míng jiào (mó ní jiào )

明尊教 míng zūn jiào

摩尼教 mó ní jiào

摩尼教 mó ní jiào مىلادى Ⅲ ئەسىرنىڭ 40 - يىللىرىنىڭ باشلىرىدا مانى ياراتقان دىن. بۇ دىننىڭ ئەقىدىسى كۈرىشى مەۋجۇت دېگەن ئىككى مەنبەچىلىك ئىدىيىسىنى داۋاملاشتۇرغان، شۇنىڭ بىلەن بىللە نۇستى دىنى، خرىستىئان دىنى ۋە بۇددا دىنىنىڭ بەزى تەكىبلىرىنى قوبۇل قىلىپ، كىشىلەرنى ئۆمۈر بويى دۇئا - ئىبادەت بىلەن شۇغۇللىنىپ، يورۇقلۇقنىڭ جاھالەت ئۈستىدىن غەلىبە قىلىشىغا ياردەم قىلىشقا چاقىرغان. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇ دىندارلارنى بايلىقتىن ۋاز كېچىپ نامرات تۇرمۇش كەچۈرۈشكە، نامراتلارغا ياردەم بېرىشكە، زاھىد بولۇشقا ۋە ئاددىي كىيىنىش - يېيىشكە چاقىرغان. ياخشى ئادەم ئۆلگەندىن كېيىن بەختكە ئېرىشىدۇ، يامان ئادەم دوزاخقا كىرىدۇ دېگەننى تەرغىپ قىلغان. بۇ دىن زور ئاستىر دىنىنىڭ ئالىي كاھىنىنىڭ چىرىك تۇرمۇشىغا ھۇجۇم قىلىپ، باي بىلەن نامراتلىق پەرقى زور بولغان ئىجتىمائىي ئەھۋالغا قارشى تۇرغانلىقى ئۈچۈن خەلقنىڭ ھىمايىسىگە ئېرىشكەن. دەسلەپتە شاپۇر Ⅰ نىڭ قوغدىشىغا مۇيەسسەر بولغان. كېيىن ساسسانىلار خاندانلىقىنىڭ ھۆكۈمرانلىرى ۋە زور ئاستىر دىنى كاھىنلىرى تەرىپىدىن باستۇرۇلغان. كېيىن ئىراندىن غەربتە سۈرىيە، مىسىر، شىمالىي ئافرىقا ۋە رىم، گاللىيىنىڭ جەنۇبىي قىسمى، ئىسپانىيە قاتارلىق جايلارغا، شەرقتە ئوتتۇرا ئاسىيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا تارقالغان. 694-يىلى (ۋۇزېتىيەننىڭ يەنزەي 1-يىلى) جۇڭگوغا تارقالغان بولۇپ يورۇقلۇق دىنى دەپ ئاتالغان. جۇڭگونىڭ تارىخىي ھۆججەتلىرىدە خفتىرىلىنىشىچە مەزكۇر دىننىڭ مۇقەددەس كىتابلىرى ئىچىدە <يورۇقلۇق ۋە جاھالەت> ۋە <ئۈچ دەۋر> (ئۆتمۈش، ھازىر ۋە كەلگۈسى) بار. ⅨⅩ ئەىسرنىڭ ئاخىرىدا جۇڭگونىڭ دۇنخۇاڭ، شىنجاڭ قاتارلىق جايلىرىدا بۇ دىننىڭ نوملىرىنىڭ پارچىلىرى تېپىلغان. 1930-يىلى مىسىرنىڭ ۋايوڭ دېگەن يېرىدىمۇ ئۇنىڭ نومى تېپىلغان. تارىخ,ئۇنىۋېرسال 摩尼教 mó ní jiào