理想

پسىخولوگىيە غايە (1) كىشلەرنىڭ ئۆزلىرى قۇرغان جەمئىيەت، كىشلىك تۇرمۇش ۋە كەسپىي جەھەتلەردىكى كۈرەش نىشانىسى، غايە بىر كىشىنىڭ سىياسىي مەيدانى ۋە دۇنيا قارىشىنىڭ كۈرەش جەھەتتىكى مەركەزلىك ئىپادىسى، ئۇ كىشلىك تۇرمۇشنىڭ يۆنىلىشى بىلەن يولنى كۆرسىتىدۇ، ئۇ كىشلەرنىڭ ئېھتىياجى بىلەن ئۈمىدىنىڭ ئىنكاسى، ئادەمنىڭ نىشاننى ئىشقا ئاشۇرۇش ئىمكانىيىتى، ھەتتا مۇقەررەرلىكى توغرىسىدىكى تونۇشى ۋە ئېتىقادى، شۇنداقلا تۆرەلمە ھالەتتىدە تۇرغان شەيئىنىڭ تەرەققىيات يۆنىلىشى ۋە نەتىجىسى توغرىسىدىكى تەسەۋۋۇرى ۋە ئىزدىنىشى. بەزىدە ئۇ كىشلەرنىڭ كىلەچەك توغرىسىدىكى تەسەۋۋۇرى شەكلىدە گەۋدىلىنىشى مۇمكىن. كىشلىك تۇرمۇش قارىشى تەربىيىسى، كىشلىك تۇرمۇش يولى تەربىيىسى، ئىنقىلابىي ئىستىقبال تەربىيىسى قاتارلىقلار غايە تەربىيىسىدۇر. كوممۇنىستىك غايە تەربىيىسى پۈتۈن غايە تەربىيىسىدە يېتەكچى ۋە يادرولۇق ئورۇندا تۇرىدۇ. غايە قاتلاملارغا بۆلۈنىدۇ، ئۇنىڭ جەمئيەتكە كۆرسەتكەن تەسىرىدىن ئالغاندا، تارىختىكى غايىلەر مۇنداق چوڭ ئىككى خىلغا بۆلۈنىدۇ: (1) جەمئىيەتنىڭ ئىلگىرىلىشى، خەلقنىڭ مەنپەئىتى ۋە تەلىپى، جەمئىيەتنىڭ تەرەققىيات قانۇنىيىتىگە مۇۋاپىق بولغان ئىلغار، ئىجابىي غايە. (2) جەمئىيەتنىڭ تەرەققىيات قانۇنىيىتىگە، خەلقنىڭ مەنپەئىتى ۋە تەلىپىگە خىلاپ بولغان سەلبىي غايە. ئىنسانلارنىڭ ئىجتىمائىي تۇرمۇش ساھەسىگە ماسلىقىدىن ئالغاندا، ئۇ، ئىجتىمائىي غايە، ئەخلاقىي غايە، ئىستېتىك غايە، كەسپىي غايە ۋە تۇرمۇش غايىسى قاتارلىقلارغا بۆلۈنىدۇ. بۇلارنىڭ ئىچىدە ئىجتىمائىي غايە، ئەخلاقىي غايە ۋە ئىستېتىك غايە يۇقىرىراق قاتلام بولۇپ، كەسپىي غايە بىلەن تۇرمۇش غايىسى تۆۋەنرەك قاتلام ھېسابلىنىدۇ. لېكىن ئۇلار يەنە بىر - بىرىگە سىڭگەن بولىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، كىشلەرنىڭ كۈرەش نىشانى ئەڭ ئاخىرقى نىشان، ئوتتۇرا مۇساپىلىك نىشان ۋە كۆز ئالدىدىكى نىشانلارغا بۆلۈنگەنلىكتىن، غايىمۇ ئادەتتە ئەڭ يۈكسەك غايە، يىراقراق غايە، كۆز ئالدىدىكى غايىلەرگە بۆلۈنىدۇ. غايىمۇ ئىجتىمائىيلىق، تارىخىيلىق ۋە سىنىپىيلىققا ئىگە. تارىختىكى تۈرلۈك غايىلەرنىڭ ئىلغار ياكى ئەكسىيەتچىلىكىگە ھۆكۈم قىلىشتا، ئۇلارنىڭ جەمئىيەت تەرەقىياتىدا ئوينىغان رولى ئۆلچەم قىلىنىدۇ. پسىخولوگىيە غايە (2) بۇ مۇئەييەن دۇنيا قارىسىنىڭ يېتەكچىلىكىدىكى رېئال تۇرمۇش تەلىپى بىلەن قانۇنىيەتكە ئۇيغۇن ھەمدە ئىشقا ئاشۇرۇش مۇمكىن بولغان كېلەچەك توغرىسىدىكى بىر خىل خىيال، ئۇ كىشلەرنىڭ تەلپۈنگەن ئارزو - تىلەكلىرىنىڭ نىشانى. غايە ئاڭلىق خىيال، ئىجابى فانتازىيىگە تەۋە بولۇپ، كىشلەرنىڭ كىلەچەككە نەزەر تاشلىشىغا ئىلھام بېرىدىغان، ئىشەنچىنى كۈچەيتىدىغان، ئىلگىرىلەش جەريانىدىكى قىيىنچىلىقلارنى يېڭىدىغان ئۇلۇغ مەنىۋىي كۈچكە ئايلىنىدۇ. غايە دەۋرنىڭ مەھسۇلى. ئۇ ئىجتىمائىي تارىخىي شارائىتنىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچرايدۇ. ئۇنىڭ تۆۋەندىكىدەك ئالاھىدىلىكى بار : (1) غايە كېلەچەك بىلەن رېئاللىقنىڭ بىرلەشمىسى. يەنى، ئۇ ھەم كېلەچەككە ئىنتىلىش، ھەم رېئاللىق بىلەن يېقىن باغلىنشلىق بولۇپ، كىشلەرنىڭ ھاياتىي كۈچ مەنبەلىرىنىڭ بىرى. (2) غايە ئېتىقاد بىلەن يېقىن باغلىنىشلىق. كىشلەر ئۆز غايىسىنىڭ توغرىلىقى، گۈزەللىكىگە ئىشىنىدۇ. غايە ھەقىقەتەن كىشىنىڭ ئېتىقادىنىڭ ئىپادىسى، غايىنىڭ سەۋىيىسى كىشىنىڭ ئېتىقادى بار - يوقلۇقى، قانداق ئېتىقاد بارلىقى ۋە ئۇنىڭ مۇستەھكەملىك دەرىجىسى بىلەن ناھايتى زور دەرىجىدە مۇناسىۋەتلىك. غايە كىشىلىك تۇرمۇش ئېتىقادى، ئەخلاقىي ئېتىقاد ۋە سىياسىي ئېتىقادنىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچرايدۇ، بەلكى شۇلارنىڭ ئىپادىسى بولىدۇ. (3) غايە خىيال خاراكتىرلىك. كېلەچەكنىڭ ئوبرازى توغرىسىدىكى خىيال غايە شەكىللىنىشنىڭ ئامىلى. سابىق سوۋېت ئىتىپاقى پىسخولوگلىرىنىڭ تەتقىقاتىدىن مەلۇم بولۇشىچە، « ئەگەر بىر كىشى خاراكتېرى شەكىللىنش مەزگىلىدە ئادەم بىلەن ئادەم ئارىسىدىكى ئەخلاقىي مۇناسۋەتنىڭ مۇئەييەن گۈزەل ئوبرازىنى ئىگىلىۋالالمىغان بولسا .... غايە توغرىسىدا ياخشى ئوبراز ھاسىل قىلالمايدۇ. كۆپىنچە كىشى ھەر قانداق كىچىك ئوڭۇشسىزلىق ۋە تۇرمۇشتىكى ھەر خىل قىيىنچىلىقلار ئالدىدا قورقىدىغان بولۇپ قالىدۇ». ھېسسىي - كۆرسەتمىلىك ئوبراز غايىنىڭ شەكىللىنىشىدە مۇھىم رول ئوينايدۇ. دەل « ھېسسىي ئوبراز » غايىنى رېئاللىق بىلەن تەمىنلەيدۇ. (4) ئۇ ھېسيات خاراكتېرىگە ئىگە. غايە كىشىلەرگە ھامان قىزغىن ئۈمىد بېغىشلاپ، باي، كۈچلۈك، چوڭقۇر ھېسيات تۈسىنى بېرىدۇ ۋە كىشلەرنىڭ ئۆزلىرى ئېلىپ بېرىۋاتقان كۈرۈشلىرىنى قىزغىنلىق بىلەن ئىشقا ئاشۇرۇشى ئۈچۈن قوزغاش رولىنى ئوينايدۇ. ئىجابىي ھېسيات تۇيغۇسى ياكى ئىلھام، يۈكسەك مەسئۇلىيەتچانلىق ھېسياتى، بۇرچ ھېسياتى ۋە پىداكارلىق ھېسياتى ئۇلۇغۋار غايە شەكىللىنىشنىڭ مۇھىم پىسخولوگىيىلىك ئامىللىرى ھېسابلىنىدۇ. (5) غايە « رېئال مەن » نىڭ « كېلەچەك مەن » توغرىسىدىكى تەسەۋۋۇرى. ئۆزىنى ئۆزى بىلىش ( ئاڭقىرىش ) نىڭ تەرەققىيات سەۋىيىسى غايە شەكىللىنىشنىڭ ئىچكى شەرتى. بىر كىشى پەقەت ئۆزىنى ئۆزى بىلىشتە، كۆزەتكۈچى «مەن» بىلەن كۆزىتلگۈچى «مەن» نى،سوبيېكتپ «مەن» بىلەن ئوبيېكتىپ «مەن» نى پەرقلەندۈرۈپ، ئۆزى ئۈستىدە كۆزىتىش ئېلىپ بېرىپ، ئۆز - ئۆزىنى باھا بېرىپ، ئۆز - ئۆزىنى بىلىپ، رېئاللىقتىكى «مەن» غايىدىكى «مەن» دىن پەرقلەندۈرۈپ، ئاندىن غايىدىكى «مەن» توغرىسىدا پىلان تۈزگەندىلا، ھەقىقىي غايە شەكىللىنىشكە باشلايدۇ. (6) غايە ئىندىۋىدۇئال مايىللىقنىڭ مەركەزلەشكەن ئىپادىسى. غايىنىڭ شەكىللىنىشى ئېھتىياج، مۇددىئا، قىزىقشلار بىلەن يېقىن باغلىنىشلىق ھەمدە بۇلارنىڭ تەرەققىيات يۆنىلىشىنى، مەزمۇنىنى بەلگىلەشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ. دېمەك، غايە بىر كىشىنىڭ پۈتۈن پىسخىك ھالىتىنى ئىپادىلەيدۇ. غايە كۆپ خىلدىكى پىسخىك ئامىللاردىن تەركىپ تاپقان. ئاساسلىقى ئۇ بىلىش ئامىلى بولۇشتىن باشقا، يەنە ھېسيات ئامىلى، ئىرادە ئامىلى ۋە ئىندىۋىدۇئال ئامىللارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. غايە ئۈچ ئاساسىي ئامىلنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ: بۇلار، ئوبيېكتىپ شەيئىي تەرەققىياتىنىڭ رېئال ئىمكانىيىتى، كىشلەرنىڭ ئارزوسى بىلەن تەلىپى ۋە شەيئىلەر تەرەققىياتىنىڭ كىلەچىكى توغرىسىدىكى ئازدۇر - كۆپتۇر ئوبرازلىق تەسەۋۋۇرى. بۇ ئۈچ چىنلىق، ياخشىلىق، گۈزەللىكتىن ئىبارەت ئۈچ جەھەتتە گەۋدىلىنىدۇ. ھەقىقى غايە مۇشۇ ئۈچ جەھەتنىڭ بىرلىكىدۇر. ئەكسىچە، ئوبيېكتىپ شەيئىلەر تەرەققىياتىنىڭ رېئال ئىمكانىيىتى ئاساسىغا قۇرۇلمىغان سۇبيېكتىپ ئويدۇرما خىيال خام خىيال ياكى سەلبىي فانتازىيە دەپ ئاتىلىدۇ. مائارىپ,تەنتەربىيە lǐ xiǎng غايەDئىستېتىكا 理想(交响诗） lǐ xiǎng غايە (سىمفونىيىلىك پوئېما <ئون ئىككىنچى>)Dئىستېتىكا lǐ xiǎng غايە (سىمفونىيىلىك پوئېما <ئون ئىككىنچى>)Dئىستېتىكا lǐ xiǎng غايە (سىمفونىيىلىك پوئېما <ئون ئىككىنچى>)Dئۇنىۋېرسال lǐ xiǎng غايە، غايىۋى كۆڭۈلدىكىدەك، كۈتكەندىكىدەك Dماتېماتىكا lǐ xiǎng ئىدېئال، غايە؛ چەكDماتېماتىكا lǐ xiǎng ئىدېئال