纪元

دىن 纪元(基督纪元 jì yuán 基 خىرىستيان دىنى مىلادى، مىلادىيە، خرىستىئان ئېراسى ئاسترونومىيە jì yuán ئېراDئۇنىۋېرسال jì yuán مىلادىيە دەۋر، ئېرا ئۆلچەم بىرلىكلىرى قەرن قەرن - قەدىمكى ئوتتۇرا ئاسىيا مىللەتلىرى ئارىسىدا قوللىنىلغان ۋاقىت بىرلىكى بولۇپ، بىر قەرن قەدىمكى بىر ئەسر ۋاقىتنى بىلدۈرگەن. قەدىمكى ئىراننىڭ بىر ئەسىرى 30 يىل، چاغاتاي دەۋرىدىكى تۈركى مىللەتلەرنىڭ بىر ئەسىرى 32 يىل ھېسابلىناتتى (ئەلشىر ناۋائى: <مۇھاكىمەتۇل لۇغەتەيىن>، 136 - بەت). دۇنيا تارىخى يېڭى ئېرا تارىخ يىلىنى ھېسابلايدىغان تۇنجى يىل. دۇنيا كۆپ ساندىكى دۆلەتلەرم ىلادى تۇنجى يىلىنى (خرىستوس تۇنجى يىلى) قوللىنىپ كەلمەكتە. بۇنىڭدىن بۇرۇن ھەرقايسى ئەللەر ئوخشاش بولمىغان تۇنجى يىللارنى قوللىنىپ كەلگەن: ئەرەبلەر مىلادى 622-يىلىنى (مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ مەككىدىن مەدىنىگە ھىجرەت قىلغان كۆچكەن ۋاقتىنى) تۇنجي يىل قىلپ بەلگىلىگەن؛ يۇنانلىقلار مىلادىدىن ماھارەت كۆسىتىش مۇسابىقسىنى( تۇنجى يىل قىلىپ بەلگىلىگەن؛ رىملىقلار مىلادىدىن ئىلگخرى 754 - 753 يىللار تەيىنلەنگەن ۋاقتىنى تۇنجى يىل قىلىپ كەلگەن، مىلادىن 842-يىلىدىن كېيىن ئۆزگەرتىپ رىم ئىمپېراتورى دىېئوكلىتئانن تۇنجى يىل قىلىپ ئىشلەتكەن. <مىلادى> ماددىسىغا قارالسۇن. ئۆلچەم بىرلىكلىرى قەرنە مىلادىيە ھېسابىدا مەلۇم بىر پەسىلنىڭ مەلۇم بىر مەزگىلى، ھىجىرىيە ھېسابىدا مەلۇم بىر ئايغا توغرا كېلىپ، ئارىدىن بىر نەچچە 10 يىل ئۆتكەندىن كېيىن يەنە ھىجىرىيىنىڭ شۇ ئېيى مىلادى يىلىنىڭ شۇ پەسىلىنىڭ شۇ مەزگىلىگە ئاساسەن توغرا كەلسە بۇ چاغدا بىر <قەرنە> ۋاقىت ئۆتكەن بولىدۇ. يەنى مىلادىنىڭ 33 - يىلى ھىجىرىيىنىڭ 34 - يىلى بىر قەرنە ھېسابلىنىدۇ. مۆچەل يىل ھېسابىدا 12 مۆچەلنىڭ ئۈچ قېتىم تەكرارلىنىشى، يەنى 36 يىل بىر قەرنە بولىدۇ. دېھقانلار كالىندارى ھېسابىدا دەۋرىيلىك مۆچەلنىڭ بەش قېتىم تەكرارلىنىشىدىن ھاسىل بولغان 60 يىل بىر قەرنە بولىدۇ.