ھېنرىخ

دۇنيا تارىخى 亨利六世 hēng lì liù shì (1165 - 1197) گېرمانىيە كورۇلى (1169 - 1197)، مۇقەددەس رىمنىڭ ئىمپېراتورى (1190 - 1197، 1191 - يىلى تاج كىيدۈرۈلگەن). فرىدرىخ Ⅰ (قىزىل ساقال) نىڭ ئوغلى. 1186 - يىلى سىتسىلىيە مەلىكىسى، ۋەلىئەھد كونستانىس (1152 - 1198) بىلەن تۇرمۇش قۇرغان. 1189 - يىلى سىتسىلىيە كورۇلى گۇگېلىم Ⅱ (1153 - 1189) ئۆلۈپ، يەرلىك ئاقسۆڭەكلەر تانكرېد (؟ - 1194) نى كورۇل قىلغان. ھېنرىخ 1191 - ۋە 1194 - يىللىرى ئىككى نۆۋەت جەنۇبىي ئىتالىيىگە ئەسكەر كىرگۈزگەن، كېيىنكى قېتىملىق سىتسىلىيىنىڭ پادىشاھلىق تەختىنى قوغا كىرگۈزۈۋالغان. ئەنگلىيە كورۇلى رىچارد (شىر يۈرەك) نى مۇقەددەس رىم ئىمپېرىيىسىگە بېقىندى بولۇشقا مەجبور قىلىشقا ئۇرۇنغان. دۇنيا تارىخى 亨利七世 hēng lì qī shì (1) ھېنرىخ Ⅶ (تەخمىنەن 1275 - 1313) گېرمانىيە كورۇلى (1308 - 1313)، مۇقەددەس رىمنىڭ ئىمپېراتورى (1308 - 1313، 1312 - يىلى تاج كىيدۈرۈلگەن). ئەسلىدە ليۇكسىمبۇرگنىڭ گرافى. تەختكە چىققاندىن كېيىن، ليۇكسىمبۇرگ خاندانلىقىنى بەرپا قىلغان. 1310 - يىلى، قوشۇۋالغان چېخىيە پادىشاھلىق تەختىنى ئوغلى جون (ليۇكسىمبۇرلىق) غا ئۆتۈنۈپ بەرگەن. شۇ يىلى ئىتالىيىگە تاجاۋۇز قىلىپ، پاپا كىلىمېنت Ⅴ ۋە نېئاپول كورۇلىنىڭ قارشىلىقىغا ئۇچراپ، مەغلۇپ بولغان. ئۆزىمۇ ئىتالىيىنىڭ سېنا ئەتراپىدا ئۆلگەن. (2) ھىنرىي Ⅶ (1457 - 1509). ئەنگلىيە كورۇلى (1485 - 1509). ئادەتتە ھېنرىي تۇدور دەپ ئاتىلىدۇ. رېچمۇند گرافى ئېدمۇند تۇدور (تەخمىنەن 1430 - 1456) نىڭ ئوغلى، لانكاستېر جەمەتىنىڭ يىراق تۇغقىنى. ئەتىرگنل ئۇرۇشى (1455 - 1485) داۋامىدا لانكاستېر جەمەتىنى قوللاپ، يورك جەمەتىگە قارشى تۇرغان. 1485 - يىلى 8 - ئاينىڭ 22 - كۈنى بوسۋارت دالاسى (ھازىرقى ئەنگلىيىنىڭ ئوتتۇرا قىسمى) دا، ئەنگلىيە كورۇلى رىچارد Ⅲ نى مەغلۇپ قىلىپ ۋە ئۇنى ئۆلتۈرۈپ، پادىشاھلىق تەختىنى تارتىۋېلىپ، ئۆزىنى ھېنرىي Ⅶ دەپ ئاتاپ تۇدور خاندانلىقىنى بەرپا قىلغان. تەختتىكى مەزگىلىدە، ئاقسۆڭەكلەرنىڭ خۇسۇسىي قوراللىق كۈچىنى تارقىتىۋەتكەن، قەلئەلىرىنى بۇزۇپ تۈپتۈز قىلىۋەتكەن. يۇلتۇرز سوت مەھكىمىسىنى تەسىس قىلىپ، بويسۇنمىغان چوڭ ئاقسۆڭەكلەرنى جازالىغان؛ سودا - سانائەت ۋە دېڭىزچىلىق ئىشلىرىنى مۇكاپاتلاپ، تاشقى سودىنى راۋاجلاندۇرغان. مەملىكەت ئىچىدە قىممەت مېتال بۇيۇملىرىنى ئېكسپورت قىلىشنى مەنئى قىلغان. مەملىكەت ئىچىدە كاپىتالىستىك ئامىللارنىڭ ئۆسۈپ - يېتىلىشىنى ئىلگىرى سۈرگەن؛ كورۇل جەمەتىنىڭ ئورنىنى مۇستەھكەملەش ۋە ئۇنى ئۆستۈرۈش ئۈچۈن، ئىسپانىيە، فرانسىيە، شوتلاندىيە، گېرمانىيە قاتارلىق دۆلەتلەرنىڭ پادىشاھ جەمەتلىرى بىلەن قۇدا چۈشۈشكەن. دۇنيا تارىخى 亨利五世 hēng lì wǔ shì (1) ھېنرىخ Ⅴ (1081 - 1125) گېرمانىيە كورۇلى (1106 - 1125)، مۇقەددەس رىم ئىمپېرىيىسىنىڭ ئىمپېراتورى (1106 - 1125؛ 1111 - يىلى تاج كىيدۈرۈلگەن). ھېنرىخ Ⅳ نىڭ ئوغلى. دەسلەپ پاپا پاسكال Ⅱ (1099 - 1118 - يىللىرى تەختتە بولغان) بىلەن بىرلىشىپ ئاتىسى كورۇلغا قارشى تۇرغان. تەختكە چىققاندىن كېيىن، پاپا بىلەن ئېپىسكوپلۇققا قويۇش ھوقۇقىنى تالىشىپ، 1111 - يىلى ئىتالىيىگە باستۇرۇپ كىرىپ، بىر مەھەل پاسكال Ⅱ نى بويسۇندۇرۇۋالغان. 2211 - يىلى يېڭى پاپا كالىكىستۇس Ⅱ (1119 - 1124 - يىللىرى تەختتە بولغان) بىلەن <ۋۇرمىس دىنىي كېلىشىمى> تۈزگەن، شۇنىڭ بىلەن پاپا ئىمپېراتور ئارىسىدىكى ئىپىسكوپلۇققا قويۇش ھوقۇقىنى تالىشىش توغرىسىدىكى جېدەل - ماجىرا ۋاقىتلىق مۇرەسسە قىلىش بىلەن ئاياغلاشقان. ئىچكى جەھەتتە بېقىندى - چاكارلىرى بىلەن شەھەر ئاھالىسىگە تايىنىپ ئىمپېراتورلۇق ھوقۇقىنى كۈچەيتىپ، كىنەز - بەگلەرنىڭ قارشىلىقىغا ئۇچرىغان. (2) ھىنرىي Ⅴ (1387 - 1422). ئەنگلىيە لانكاستېر خاندانلىقىنىڭ كورۇلى (1413 - 1422). ئەنگلىيە كورۇلى ھىنرىي Ⅳ نىڭ چوڭ ئوغلى. دەسلەپ ئاتىسىغا ياردەملىشىپ، چوڭ ئاقسۆڭەكلەرنىڭ توپىلىڭىنى بېسىقتۇرغان. تەختكە چىققاندىن كېيىن ھۆكۈمرانلىقنى كۈچەيتىپ، 1414 - يىلدىكى لولارد مەزھىپى قوزغىلىڭىنى باستۇرغان. 1415 - يىلى 8 - ئايدا، فرانسىيىدىكى ئورلېئان گرېتسوگى بىلەن بورگوندىيە گرېتسوگى گۇرۇھى ئوتتۇرىسىدىكى ئىچكى ماجىرادىن پايدىلىنىپ، قوشۇن باشلاپ فرانسىيىگە تاجاۋۇز قىلىپ كىرىپ، 100 يىللىق ئۇرۇشنى ئەسلىگە كەلتۈرگەن. 10 - ئاينىڭ 25 - كۈنى ئازېنكۇر جېڭىدە، فرانسىيە ئارمىيىسىنى قاتتىق مەغلۇپ قىلغان. ئارقىدىنلا جەنۇبقا قاراپ ئىلگىرىلەپ پارىژ ۋە لۇئار دەرياسىنىڭ شىمالىدىكى كەڭ رايوننى ئىگىلىۋالغان. 1420 - يىلى 5 - ئايدا فرانسىيىنى <تروۋا شەرتنامىسى> نى قوبۇل قىلىشقا مەجبور قىلىپ، فرانسىيە كورۇللۇق تەختىگە ۋارىسلىق قىلىش ھوقۇقىغا ئىگە بولۇۋالغان. دۇنيا تارىخى 亨利四世 hēng lì sì shì (1) ھېنرىخ Ⅳ (1050 - 1106) گېرمانىيە كورۇلى (1056 - 1106). مۇقەددەس رىم ئىمپېرىيىسى ئىمپېراتورى (1056 - 1106، 1084 - يىلى تاج كىيدۈرۈلگەن). گۆدەك ۋاقتىدا تەختكە چىقىرىلغان ئەمما ئاپىسى نائىپلىق قىلغان (1062 - يىلغىچە)، بۇ مەزگىلدە فېئوداللار داۋاملىق خان جەمەتىنىڭ زېمىنىنى تارتىۋالغان. 1066 - يىلى ئۆزى ھاكىمىيەت يۈرگۈزگەندىن كېيىن مۇنارخىيىنى كۈچەيتىپ، خان جەمەتىنىڭ قولىدىن كەتكەن زېمىنىنى قايتۇرۇۋالغان، شۇ سەۋەپتىن، فېئوداللارنىڭ نارازىلىقىنى قوزغىلىپ، 1073 - 1075 - يىللىرىدىكى ساكسونىيە قوزغىلىڭىنىڭ كېلىپ چىقىشىغا سەۋەب بولغان، ئۇنىڭ ئۆزىمۇ ئەسىرگە چۈشۈپ قېلىشقا تاس قالغان. ئۇ يەنە رىم پاپاسى گرىفورىي Ⅶ بىلەن ئېپىسكوپلۇققا تەيىنلەش ھوقۇقىنى تالاشقان؛ 1076 - يىلى ۋۇرمىس دىنىي يىغىنىدا پاپانى ئەمەلدىن قالدۇرغانلىقىنى جاكارلىغان. شۇ يىلى پاپا ئۇنى دىندىن قوغلاپ چىقىرىپ، ئىمپېراتورلۇق ئورنىدىن ئېلىپ تاشلانغانلىقىنى جاكارلىغان، شۇنىڭ بىلەن گېرمانىيە چوڭ فېئوداللىرى پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈگەن. 1077 - يىلى 1 - ئايدا، ئۇ كانوسسادا تۇرۇۋاتقان پاپانىڭ قېشىغا كېلىپ <گۇناھىغا توۋا> قىلىشقا مەجبور بولغان. ئۆز ئورنىنى مۇستەھكەملىۋالغاندىن كېيىن ئۇ يەنە 1084 - يىلى رىمغا بېسىپ كىرىپ گرىگورىي Ⅶ نى بىكار قىلىپ، ئورنىغا كلېمېنت Ⅲ (1187 - 1191 - يىللىرى تەختتە بولغان) نى يېڭى پاپا قىلىپ تىكلىگەن ھەمدە كلېمېنت Ⅲ ھېنرىخ Ⅳ گە تاج كىيدۈرگەن. (2) ھىنرىي Ⅳ (1367 - 1413). ئەنگلىيە كورۇلى (1399 - 1413). لانكاستېر گرېتسوگى جۇن (1340 - 1399) نىڭ ئوغلى. 1398 - يىلى كورۇل رىچارد Ⅱ تەرىپىدىن سۈرگۈن قىلىنغان. 1399 - يىلى 7 - ئايدا، رىچاردنىڭ ئېرلاندىيىگە يۈرۈش قىلغان پۇرسىتىدىن پايدىلىنىپ، ئەنگلىيىنىڭ شەرقىي شىمالىي قىسمىدىن قۇرۇقلۇققا چىقىپ، بىر تۈركۈم ئاقسۆڭەكلەرنى توپلاپ، رىچاردنى تەختتىن ھەيدەپ، ئۆزىنى كورۇل قىلىپ تىكلەپ، لانكاستىرلار خاندانلىقىنى بەرپا قىلغان. تەختتە تۇرغان مەزگىلىدە، چوڭ ئاقسۆڭەكلەرنى بېسىپ، ئۇششاق ئاقسۆڭەك ۋە ھاللىق شەھەر ئاھالىسىگە تايىنىپ، پارلامېنت تۆۋەن پالاتاسىنىڭ ھوقۇق دائىرىسىنى كېڭەيتكەن، لولاردچىلارنى باستۇرغان. (3) ھىنرى Ⅳ (1553 - 1610) فرانسىيە بوربون خاندانلىقىنڭ كورۇلى (1589 - 1610)، ناۋاررا كورۇلى (1572 - 1589). 1569 - يىلى لۇئى كوندې (1530 - 1569) دىن كېيىن خۇگۇ ئېنوتچىلارنىڭ يولباشچىسى بولغان. 1572 - يىلى ناۋاررا پادىشاھلىق تەختىگە چىقىپ ئۆزىنى ھېنرى (ناۋاررا) دەپ ئاتىغان. شۇ يىلى 8 - ئايدا، فرانسىيە كورۇلى چارلېس Ⅸ (1560 - 1574 - يىللىرى تەختتە بولغان) نىڭ سىڭلىسى مارگېرىت (1553 - 1615) بىلەن تۇرمۇش قۇرغان. كاتولىك دىنى مۇرىتلىرى بىلەن خۇگۇ ئېنوتچىلار مۇرىتلىرى ئەسلىدە قۇدا چۈشۈش ئارقىلىق ئوتتۇرىسىدىكى زىددىيەت ۋە توقۇنۇشنى (ئىككى تەرەپ 1562 - يىلى ئەسكەر تارتىپ تۇتۇشقان، بۇ، تارىختا خۇگۇ ئېنوت ئۇرۇشى دەپ ئاتالغان) پەسەيتىش كويىدا بولغان. بىراق كاتولىك دىنى گۇرۇھىنىڭ يولباشچىسى ھېنرى گېس ۋە خانىكە كاتېرىنامېدىچ 8 - ئاينىڭ 24 - كۈنى خۇگۇ ئېنوت دىنىي مۇرىتلىرى ئۈسىتدىن چوڭ قىرغىنچلىق (يەنى <سىت باتولومى پاجىئەسى>) ئېلىپ بېرىشنى پىلانلاپ، خۇگۇ ئېنوت ئۇرۇشىنىڭ قايتا باشلىنىشىغا سەۋەب بولغان. 1589 - يىلى 8 - ئايدا فرانسىيە كورۇلى ھېنرى Ⅲ ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن، ھېنرى Ⅳ تەختكە چىققان. 1593 - يىلى خۇگۇ ئېنوت مۇرىتلىرىنىڭ قارشىلىقىغا پەرۋا قىلماي، كاتولىك دىنىغا ئېتىقاد قېلغان. 1594 - يىلى پارىژغا كىرىپ، رەسمىي تاج كىيگەن. شۇنىڭ بىلەن خۇگۇ ئېنوت ئۇرۇشى ئاياغلاشقان. 1598 - يىلى <نانت يارلىقى> نى چىقىرىپ، كاتولىك دىنىنى دۆلەت دىنى دەپ جاكارلىغان، شۇنىڭ بىلەن بىرگە خۇگۇ ئېنوت مۇرىتلىرىنىڭ ئېتىقاد ئەركىنلىكى قاتارلىق ھوقۇقلاردىن بەھرىمەن بولىدىغانلىقىنى ئېتىراپ قىلىپ، ياۋروپادا دىنىي كەڭچىلىك قىلىشنىڭ نەمۇنىسىنى باشلاپ كىرگەن. كروكان قوزغىلىڭىنى باستۇرغان، بويسۇنمىغان ئاقسۆڭەكلەرنى قاتتىق جازالىغان. 1593 - يىلدىن كېيىن ئۈچ دەرىجىلىكلەر يىغىنى چاقىرماي، مۇستەبىت ھۆكۈمرانلىقنى قاتتىق يولغا قويغان. ئىقتىسادىي جەھەتتە، قوغدىنىش چېگرا بېجى سىياسىتىنى يولغا قويۇپ، قوي يۇڭى، مەشۇت قاتالىق خام ئەشيالارنى ئېكسپورت قىلىشنى مەنئىي قىلغان، قول سانائەت ئىشخانىلىرىنى ۋە سودا شىركەتلىرىنى راۋاجلاندۇرۇشقا رىغبەتلەندۈرگەن ھەمدە 1604 - يىلدىن باشلاپ كاناداغا ئاھالە كۆچۈرگەن؛ خەلقنى ئارام ئالدۇرۇش سىياسىتىنى يولغا قويۇپ، يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىشنىڭ ئەسلىگە كېلىشىنى تېزلەتكەن. سىرتقا قارىتا ئەنگلىيە قاتارلىق پروتېستانت دىنىي دۆلەتلىرى بىلەن ئىتتىپاق تۈزۈپ، ئىسپانىيە ھابىسبۇرگ خاندانلىقىنىڭ تاجاۋۇزىدىن مۇداپىئەلەنگەن. 1610 - يىلى 5 - ئايدا جاھىل كاتولىك دىنى مۇرىتى راۋالياك (1578 - 1610) تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەن. دۇنيا تارىخى 亨利三世 hēng lì sān shì (1) ھېنرىخ Ⅲ (1017 - 1056) گېرمانىيە كورۇلى (1039 - 1056). مۇقەددەس رىمنىڭ ئىمپېراتورى (1039 - 1056؛ 1046 - يىلى ئىمپېراتورلۇق تاجىنى كىيگەن). كونراد Ⅱ نىڭ ئوغلى. 1046 - 1047 - يىللىرى ئىتالىيىگە تاجاۋۇز قىلىپ، ئۆزئارا بىللە مەۋقۇت بولۇپ تۇرۇۋاتقان ئۈچ پاپىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇپ، ئۈچ نەپەر گېرمانىيىلىكنى پاپا قىلىپ تىكلىگەن، ئالدىنقى ئىككىسى ئۇزاق ئۆتمەي رىم ئاقسۆڭەكلىرى تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەن، ئۈچىنچىسى لېئو Ⅸ (1049 - 1054 - يىللىرى تەختتە بولغان) دەپ ئاتالغان. چېركاۋنىڭ مەنىۋى ۋە ماددىي كۈچىگە تايىنىپ فېئوداللىق ھۆكۈمرانلىقنى مۇستەھكەملەش غەرىزىدە، چېركاۋنىڭ ئىچكى قىسمىدىكى ئىسلاھات ھەرىكىتى (<كلونىي ھەرىكىتى> گە قاراڭ) نى قوللىغان. (2) ھېنرىي Ⅲ (1207 - 1272) پلانتاگېنېت خاندانلىقىنىڭ كورۇلى (6121 - 1272). ئەنگلىيە كورۇلى جون (زېمىنسىز) نىڭ چوڭ ئوغلى. توققۇز يېشىدا تەختكە چىققان، چوڭ ئاقسۆڭەكلەر نائىپلىق قىلغان. 1227 - يىلى ئۆزى سوراشقا باشلىغان. تەختتىكى مەزگىلىدە پاپا ۋە خانىكىنىڭ فرانسىيىلىك قۇدا - باجىلىرىغا تايىنىپ، مەملىكەتنىڭ ئىچىكى قىسمىدىكى ئاقسۆڭەكلەر بىلەن قارشىلاشقان. 1257 - يىلى ئىككىنچى ئوغلى ئېدمۇندغا ئىسپانىيىنىڭ پادىشاھلىق تەختىنى ئېلىپ بېرىش غەرىزىدە، پاپا بىلەن ئەينى زاماندا سىتسىلىيىنىڭ كورۇلى بولۇپ تۇرغان گېرمانىيىلىك خوجېنستۇفېن خاندانلىقى ئوتتۇرىسىدىكى ئۇرۇشقا ئارىلاشقان، پاپاغا 135 مىڭ مارك ئۇرۇش خىراجىتى يىغىپ بېرىشكە ۋەدە قىلغان ھەمدە مۇشۇ ئىش ئۈچۈن ئاقسۆڭەكلەر، رىتسارلارغا سېلىق سالغان. 1258 - يىلى ئاقسۆڭەكلەر رىتسارلار ۋە شەھەر ئاھالىسى بىلەن بىرلىشىپ، كورۇل ئوردىسىغا بېسىپ كىرىپ <ئوكسىفورد نىزامى> نى قوبۇل قىلىشقا مەجبورلاپ، پادىشاھلىق ھوقۇقىنى 15 نەپەر ئاقسۆڭەكنىڭ نازارىتى ئاستىغا قويغان. 1261 - يىلى ھېنرى بۇ نىزامنى بىكار قىلىپ، ئىچكى ئۇرۇشنى (1263 - 1267) كەلتۈرۈپ چىقارغان. 1264 - يىلى، ئاقسۆڭەك ئۆكتىچىلەر گۇرۇھىنىڭ يولباشچىسى سىموندې مونفور ھېنرىنى مەغلۇپ قىلىپ، ھېنرى ۋە ئۇنىڭ ئوغلى ئېدۇئارد (كېيىنكى ئېدۇئارد Ⅰ) نى ئەسىرگە ئالغان. ئىككىنچى يىلى ئېدۇئارد ئەسىرلەر لاگېرىدىن قېچىپ چىقىپ، سىموندې مونفورنى مەغلۇپ قىلىپ، ئۇنى ئۆلتۈرۈپ، ھېنرىنى قۇتقۇزۇپ تەختنى ئەسلىگە كەلتۈرگەن. (3) ھېنرى Ⅲ (1551 - 1589) فرانسىيە - ۋالو (ۋارويا) خاندانلىقىنىڭ ئاخىرقى كورۇلى (1574 - 1589). 1572 - يىلى 8 - ئايدا، ئاپىسى كاتېرىنا مېدىچ بىلەن پارىژدا خۇگۇ ئېنوتچىلارنى قىرغىن قىلىش (يەنى <سىن باتولومى پاجىئەسى>) نى پىلانلاپ خۇگۇ ئېنوتچىلار ئۇرۇشىنى بارغانسېرى كەسكىنلەشتۈرۋەتكەن. 1573 - يىلى پولشا كورۇللۇقىغا سايلانغان. 1574 - يىلى، ئاكىسى، فرانسىيە كورۇلى چارلېس Ⅸ (1560 - 1574 - يىللىرى تەختتە بولغان) نىڭ ئۆلۈم خەۋىرىنى ئاڭلاپ، پارىژغا قايتىپ كېلىپ، كورۇللۇق تەختىگە ۋارىسلىق قىلغان. خۇگۇ ئېنوتچىلار ئۇرۇشى داۋامىدا ھېنرى گېس باشچىلىقىدىكى كاتولىك دىنى گۇرۇھى بىلەن ھېنرى (ناۋاررالىق) باشچىلىقىدىكى ھۇگۇ ئېنوتچىلار ئوتتۇرىسىدا بىقارارا بولۇپ كەلگەن. دەسلەپ ھېنرى گېسقا يېقىنلىشىپ، ھېنرى (ناۋاررالىق) غا قارشى تۇرغان. كېيىن ھېنرى گېسنىڭ ھوقۇقىنىڭ كۈنسېرى كۈچىيىپ كېتىۋاتقانلىقى تۈپەيلىدىن ئۇنىڭ بىلەن ئۆچەكىشىپ قالغان. 1588 - يىلى پارىژدا كورۇلغا قارشى قوزغىلاڭ بولۇپ، چارتىرىې (پارىژنىڭ غەربىي جەنۇبىغا جايلاشقان) غا قېچىپ كەتكەن. شۇ يىلى ئادەم ئەۋەتىپ ھېنرى گېسنى ئۆلتۈرۈۋەتكەن. 1589 - يىلى ھېنرى (ناۋاررالىق) بىلەن بىرلىشىپ، پارىژغا ئەسكەر باشلاپ كىرگەن، ئۇزاق ئۆتمەي دومىنكان مۇناخى تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەن. ھېنرى (ناۋاررالىق) فرانسىيىنىڭ كورۇللۇق تەختىگە ۋارىسلىق قىلىپ، ئۆزىنى ھېنرى Ⅳ دەپ ئاتىغان. دۇنيا تارىخى 亨利一世 hēng lì yí shì (تەخمىنەن 876 - 936). گېرمانىيە كورۇلى (919 - 693). ساكسونىيە خاندانلىقىغا ئاساس سالغۇچى. ئەسلىدە ساكسونىيە گرېتسوگى. ئېيتىلىشچە ئەلچىلەر ئۇنىڭغا گرېتسوگ بولۇپ سايلانغانلىقىنى خەۋەر قىلىش ئۈچۈن يېنىغا بارغاندا، ئۇ دەل بۈركۈتنى قويۇپ بېرىپ قۇش ئوۋلاۋاتقانىكەن، شۇڭا، شۇنداق نام بېرىلگەنىكەن. ئۇ تەختتىكى مەزگىلىدە، ئوتتۇرا، ئۇششاق فېئوداللارغا تايىنىپ، رىتسارلار قوراللىق قىسىمىنى تەشكىللەپ، مۇنارخىيىنى كۈچەيتكەن. مىلادىن 925 - يىلى لوررانېنى ئۆزىگە قوشۇۋالغان. 928 - 932 - يىللىرى شەرققە قاراپ كېڭەيمىچىلىك قىلىپ پورابىسلاۋىيانلارنىڭ زېمىنىنى بېسىۋالغان، بۇ براننېبۇرگ (كېيىن براندېنبۇرگقا ئۆزگەرتىۋالغان) نى ئۆز ئىچىگە ئالغان. 933 - يىلى ماجارلارنى مەغلۇپ قىلىپ، دوناي دەرياسىنىڭ ئوتتۇرا ئېقىم رايونلىرىنى بېسىۋالغان.