根

دىن 根(能生 gēn 佛 بۇددا دىنى ئىندرىيە، يىلتىز، تۈپ، نېگىز بىئولوگىيە يىلتىز ئۆسۈملۈكنىڭ يەر ئاستى قىسمى بولۇپ، بوغۇم، بوغۇم ئارىلىقى ۋە بەلگىلىك ئورنىدا بىخ بولمايدۇ. يىلتىزىنىڭ دەسلەپكى تۈزۈلۈشى ئېپىدېرما، قوۋزاق قەۋەت ۋە ئوتتۇرا ئوقتىن ئىبارەت ئۈچ قىسىمنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئېپىدېرمىدا يىلتىز تۈكچىسى بولىدۇ، ھاۋا تۆشۈكى بولمايدۇ. قوۋزاق قەۋىتى بىر ئاز تەرەققىي قىلغان نېپىز پوستلۇق توقۇلمىدىن تۈزۈلىدۇ، ئىچكى قوۋزاق قەۋىتى روشەن بولىدۇ. دەسلەپكى ياغاچلىق قىسىم ئوتتۇرا ئوقنىڭ مەركىزىگە نۇرسىمان تارقىلىپ جايلىشىدۇ. ئۇ سىرتتىن باشلاپ يېتىلىش ئۇسۇلى (يەنى سىرتىدىن ئىچىگە قاراپ تەدرىجىي يېتىلىش) دا يېتىلىدۇ. دەسلەپكى ئەۋرىشىملىك قىسىم دەسلەپكى ياغاچلىق قىسىم سىزىقلىرىنىڭ قىر ئارىلىقىغا جايلىشىدۇ. يان يىلتىز ئوتتۇرا ئوق غىلىپىدىن ھاسىل بولىدۇ. يىلتىز تۇپراق ئىچىدە يىلتىز سىسېمىسىنى ھاسىل قىلىپ، ئۆسۈملۈكنى تۇراقلاشتۇرۇش، سۇ ۋە نىئورگانىك تۇزلارنى سۈمۈرۈش رولىنى ئوينايدۇ. يىلتىزدا يەنە زاپاس ساقلاش ۋە ئورگانىك ماددىلارنى بىرىكتۈرۈش ئىقتىدارىمۇ بولىدۇ. بەزى كۆپ يىللىق ئۆسۈملۈكلەرنىڭ يىلتىزى تۇراقسىز بىخ ھاسىل قىلىپ، يېڭى، يەككە تەنىلەرنى ھاسىل قىلىدۇ. بەزى ئۆسۈملۈكلەرنىڭ يىلتىزى ئوخشاش بولمىغان ياشاش شارائىتىغا ماسىشىش جەريانىد فۇنكىسىيىسى ئالاھىدىلىنىپ ھەرخىل ھالەت ئۆزگىرىشلىرىنى ھاسىل قىلىدۇ. مەسىلەن زاپاس ساقلىغۇچى يىلتىز، ھاۋا يىلتىزى، پارازىت يىلتىز قاتارلىقلار. تەنتەربىيە,پوچتا - تېلېگراف,ماتېماتىكا,دېھقانچىلىق,باغۋەنچىلىك gēn يىلتىزDئۇنىۋېرسال gēn سىبىرىيە تاغ چاشقىنىDئۇنىۋېرسال gēn مۇجۇق، ئىشىك مۇجۇقى، ئۈلگۈجەك Dتېببىي gēn يىلتىز، تۈۋ، رادىكال (خىمىيەدە)Dپارقازان، بېسىملىق باك gēn يىلتىزى، تۈۋىDماشىنىسازلىق gēn چىش تۈۋ؛ يىلتىزDخىمىيە gēn رادىكالDدۇنيا يەر - جاي ناملىرى gēn كېنDكومپيۇتېر gēn يىلتىز، غول ئاساسDئۇنىۋېرسال gēn يىلتىز، تومۇر، تۈۋ، تەگ؛ مەنبە رادىكال تۈپتىن، يىلتىزىدىن ئاساس، ئاساس قىلماق جىنسىي ئەزا تۈۋىدە، ئاستىدا تال )مىقدار سۆز(