بىئولوگىيە

بىئولوگىيە ھاياتلىق ۋە ھاياتلىق ھادىسلىرىنىڭ ماھىيىتىنى تەتقىق قىلىدىغان، جانلىقلارنىڭ تۈزۈلۈشى، فۇنكىسىيىسى، پەيدا بولۇشى ۋە تەرەققىي قىلىشى قانۇنىيەتلىرى ئۈستىدە ئىزدىنىدىغان پەن ئۇنىڭ مەقسىتى، ھاياتلىق ھەرىكىتىنى شەرھلەپ ۋە كونترول قىلىپ، ئۇنى تەبىئەتنى ئۆزگەرتىش، يېزا ئىگىلىكى سانائەت، مېدىتسىنا ۋە دۆلەت مۇداپىئە قۇرۇلۇشى ئۈچۈن خىزمەت قىلدۇرۇشتىن ئىبارەت. بىئولوگىيە يېقىنقى يىگىرمە - ئوتتۇز يىلدىن بېرى خىمىيە، فىزىكا ۋە ماتېماتىكىسىنىڭ سىڭىپ كىرىشى ھەمدە يېڭى تېخنىكا ۋە يېڭى ئۇسۇلىنىڭ كەڭ كۆلەمدە قوللىنىلىشى سەۋەبىدىن، ئۇچقاندەك تېز تەرەققىي قىلىپ، ھاياتلىق ھەرىكىتى ھادىسلىرىنى كۆزىتىشتىن قەدەممۇ قەدەم چوڭقۇرلاپ، ھاياتلىق ھەرىكىتىنىڭ ماھىيىتىنى تەتقىق قىلغان بىر قاتار غايەت زور مۇۋەپپەقىيەتلەر جانلىقلاردىكى ئىرسىيەت ۋە ئۆزگىرىش، ئېنېرگىيىسىنىڭ ئايلىنىشى، فوتوسىنتېز، نېرۋىنىڭ ئۆتكۈزۈشى، ئىممۇنىتېت رېئاكسىيىسى ۋە ھۈجەيرىلەر ئوتتۇرىسىدىكى خەۋەرلىشىش قاتارلىق نۇرغۇنلىغان سىرلارنى ئېچىپ بەردى. ئىرسىيەت قۇرۇلۇشى كىشىلەرنىڭ جانلىقلارنىڭ ئىرسىيەتلىك خۇسۇسىيەتلىرىنى نىشانلىق ئۆزگەرتىپ، يېڭى جانلىق تۈرلىرىنى بەرپا قىلىشىدىكى ۋاستىگە ئايلاندى. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا بىئولوگىيىنىڭ جانلىقلار تۈركۈمى سەۋىيىسىدىكى يېڭى تەرەققىياتى، مۇھىت ئاسىراش ھەمدە جانلىقلار مەنبەسىدىكى مۇۋاپىق پايدىلىنىشنى يېڭى نەزەرىيىۋى ئاساسلار بىلەن تەمىنلدى. ئۇنىڭدىن باشقا، جانلىقلارنىڭ تۈزۈلۈشى ۋە فۇنكىسىيىسىگە تەقلىد قىلىش قائىدىلىرى يېڭىدىن گۈللىنىۋاتقان بىئونىكىغا يول ئېچىپ بەردى. بۇ تېخنولوگىيىنى يېڭىلاشقا نىسبەتەن غايەت زور تۈرتكىلىك رول ئوينىغۇسى. ھازىرقى زامان بىئولوگىيىسى تەبىئىي پەنلەر ئىچىدە ئالدىنقى قاتاردىكى پەنگە ئايلاندى. ئۇ دۆلىتىمىزنىڭ سوتسىيالىستىك زامانىۋىلاشتۇرۇش قۇرۇلۇشىدا بارغانسېرى چوڭ رول ئوينىماقتا. بىئولوگىيە ناھايىتى كۆپ تارماقلارغا بۆلۈنىدۇ، بۇنىڭ ئىچىدىكى ئاساسلىقلىرى: بوتانىكا، زوئولوگىيە، مىكرو بىئولوگىيە، ئانترولوگىيە (ئىنسانلار بىئولوگىيىسى)، مورفولوگىيە، ئاناتومىيە، تاكسونومىيە، ئېمبرىئولوگىيە، فىزىئولوگىيە، ئېكولوگىيە، سىتولوگىيە، گىستولوگىيە، گېنېتىكا، بىئوخىمىيە، بىئوفىزىكا، بىئوماتېماتىكا، بىئونىكا، تەجرىبە بىئولوگىيىسى، مولېكۇلا بىئولوگىيىسى، ئالەم بىئولوگىيىسى ۋە پالېئونتولوگىيە قاتارلىقلار. ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر ئىسىم روسچە جانلىقلارنىڭ تۈزۈلۈشى، خىزمىتى، پەيدا بولۇشى ۋە تەرەققىيات قانۇنىيەتلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن، ئۇ زوئولوگىيە، بونىكا، مىكروبىئولوگىيە، پالېئونتولوگىيە قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.