杜威

دۇنيا تارىخى دېۋېي (1859 - 1952) ئامېرىكىلىق پەيلاسوپ، پېداگوگ، پراگماتىزمنىڭ ئاساسلىق ۋەكىللىرىدىن بىرى. ۋېرمونت شتاتى بېلىنتوندا تۇغۇلغان. 1879-يىلى ۋېرمونت ئۇنىۋېرسىتېتىنى پۈتتۈرگەن. 1884-يىلى خوپكىنىس ئۇنىۋېرسىتېتىدا دوكتورلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. مىنىنېسوتا ئۇنىۋېرسىتېتى، مىچىگان ئۇنىۋېرسىتېتى، چىكاگو ئۇنىۋېرسىتېتى، كولۇمبىيە ئۇنىۋېرسىتېتلىرىدائ وقۇتۇش بىلەن شۇغۇللانغان. ئامېرىكا پسىخولوگىيە ئىلمىي جەمئىيىتى، پەسلەپ ئىلمىي جەمئىيىتى ۋە ئامېرىكا پروفېسسورلار بىرلەشمىسىنىڭ رەئىسلىكىنى ئۆتىگەن. ئامېرىكىلىق پەيلاسوپ پېرىس، جامېسلارنىڭ پراگماتىزملىق پەلسەپىسىگە ۋارىسلىق قىلغان ۋە ئۇنى كېڭەيتكەن. ئوبيېكتىپ ھەقىقەت بىلەن مۇتلەق ھەقىقەتنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ئىنكار قىلىپ، ئومۇەن بىر مەھەللىك <مۇۋەپپەقىيەت> ياكى <ئۈنۈم> قارزىنىشنىڭ ئۆزى ھەقىقەت دېمەكتۇر دەپ قارىغان. ئۆزىنىڭ پەلسەپىسىنى <ناتورالىزم تەجرىبىچىلىكى> دەپ ئاتىۋالغان. تەبىئەت (ئوبيېكتىپ دۇنيا) نى تەجرىبىگە تاقاپ قويغان. سۇبيېكتىپ بىلەن ئوبيېكتىپنىڭ پەرقى پەقەت تەجرىبە ئىچكى قىسمىدىكى پەرقتىن ئىبارەت دېگەننى تەرغىپ قىلغان. بارلىق ئىلمىي نەزەرىيىلەرنىڭ ھەممىسىنى تەجرىبە بىلەن يىغىنچاقلىغان. نەزەرىيىنى بولسا مۇھىتقا تاقابىل تۇرۇشنىڭ بىر خىل ۋاسىتىسى ياكى <قورالى> دەپ قارىغان. مائارىپنىمۇ بىر خىل <قورال> دىنلا ئىبارەت، ئۇ ئارقىلىق سىنىپىي مۇرەسسەچىلىككە يەتكىلى بولىدۇ، دەپ قارىغان. مائارىپ - تۇرمۇش، مەكتەپ - جەمئىيەت دېگەن شوئارنى ئوتتۇرىغا قويۇپ، مائارىپ ئۇسۇلىنىڭ ئاساسىي پرىنسىپى <ئىشلەش داۋامىدا ئۆگىنىش> دېگەننى تەشەببۇس قىلغان. ئۇنىڭ ئىجتىمائىي مەىلىلەرگە تۇتقان پوزىتسىيىسى - سىنىپىي <ھەمكارلىق> ۋە ئاز - ماز <ئىسلاھات> ئېلىپ بېرىشنى تەرغىپ قىلىشتىن ئىبارەت. 1919 - 1921 - يىللىرى ئارىلىقىدا جۇڭگوغا كېلىپ دەرس ئۆتكەن. 11 ئۆلكىگە بارغان، ئۇنىڭ تەسىرى خېلى كەڭ تارقالغان. ئۇنىڭ <مەكتەپ ۋە جەمئىيەت>، <دېموكراتىيە ۋە مائارىپ>، <پەسلەپىۋى ئۆزگەرتىش>، <تەجرىبە بىلەن تەبىئەت>، <لوگخكا تەتقىقات نەزەرىيىسى>، <ئەركىنلىك بىلەن مەدەنىيەت>، <ئىنسانىيەت مەسىلىسى> دىن ئىبارەت ئاساسلىق ئەسەرلىرى بار. دۇنيا يەر - جاي ناملىرى dù wēi دېۋېيDئىستېتىكا dù wēi دېۋېي (1952 - 1859)، ئەنگىلىيىلىك ئىدېئالىزمچى پەيلاسوپ، سوتسىئولوگ.Dئىستېتىكا dù wēi دېۋېي (1952 - 1859)، ئەنگىلىيىلىك ئىدېئالىزمچى پەيلاسوپ، سوتسىئولوگ.Dئىستېتىكا dù wēi دېۋېي (1952 - 1859)، ئەنگىلىيىلىك ئىدېئالىزمچى پەيلاسوپ، سوتسىئولوگ.