动力定型

پسىخولوگىيە ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچىنىڭ قېلىپلىشىشى بۇ «دىنامىك ستېرېئوتىپ» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئۇ شەرتلىك رېفلېكسنىڭ زەنجىرسىمان سىستېمىسى بولۇپ، چوڭ مېڭە پوستلىقى فۇنكسىيىسىنىڭ سىستېمىلىق پائالىيىتى ئالاھىدىلىكىنىڭ ئەڭ ئاساسىي ئىپادىلىنىش شەكلىدۇر. ئەمەلىي پائالىيەت جەريانىدا ئەگەر ئورگانىزم مەلۇم پائالىيەت بىلەن بىر قەدەر مۇقىم شۇغۇللانسا، ئۇنىڭ ئۇچراشقان ئوبيېكتىپ غىدىقلىغۇچىسى ئادەتتە ئىلگىر - ئاخىر بولۇپ رەتلىك قېلىپلىشىدۇ. ئورگانىزمنىڭ چوڭ مېڭە پوستلىقىنىڭ فۇنكسىيىسى سىستېمىلىق پائالىيەت بولغانلىقتىن، مەلۇم شارائىتتىكى تۇرمۇش ئۇزۇن داۋاملاشسا، ئارقىمۇ ئارقا يۈز بەرگەن تەسىر رەتلىنىپ، قانۇنىيەتلىك ماسلاشقان بىر مۇقىم (بەر قارار) شەرتلىك رېفلېكس زەنجىر سىستېمىسىغا ئايلىنىدۇ. مانا بۇ ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچنىڭ قېلىپلىشىشى بولىدۇ. يەنى، چوڭ مېڭە پوستلىقىنىڭ مۇئەييەن تەسىر سىستېمىسىغا قارىتا شەكىللەنگەن ئىنكاس سىستېمىسى بولىدۇ. بۇنى قېلىپلاشقان ھەرىكەت دىيىشكىمۇ بولىدۇ. مۇنداق قېلىپلاشقان ھەرىكەت شەكىللەنگەندىن كېيىن، ئورگانىزم قېلىپلاشقان ھەرىكەت بىلەن مۇناسىۋەتلىك تەسىرگە ئۇچرىسا، شەرتلىك رېفلېكس زەنجىرى ئوڭۇشلۇق ھالدا بارلىققا كېلىدۇ، غۇنىڭ ئۈچۈن قېلىپلاشقان ھەرىكەت يەنە ئاپتوماتلاشقان شەرتلىك رېفلېكس سىستېمىسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئىشچى بىر ئىشنى قىلىشتا پەقەت بىر ھەرىكەتنى قىلسا، بىر قاتار ھەرىكەتلەر ئارقىمۇ ئارقا ئاپتوماتىك سۈرەتتە ماس ھالدا ئورۇنلىنىدۇ. ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچ - قۇۋەت قېلىپى شەكىللەنگەندىن كېيىن ۋاقىتمۇ، كۈچمۇ تېجىلىدۇ. ئورگانىزمنىڭ يۈكى يېنىكلەيدۇ. پوستلاق نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنىڭ سەرپ قىلىدىغان ئېنېرگىيىسىمۇ ئازىيىدۇ. ئاز كۈچ بىلەن چوڭ ئىشلار ئورۇندىلىپ خىزمەت ئۈنۈمى يۈكسىلىدۇ. كۈندىلىك تۇرمۇشتا يېتىلگەن ئادەت، ماھارەت ۋە تۇرمۇش ئۇسۇلى فىزىئولوگىيىلىك مىخانىزمدا ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچ قېلىپىنىڭ بەرپا بولۇشىدىن ئىبارەت. بۇ قېلىپلاشقان ھەرىكەت شەكىللەنگەندىن كېيىن، ئۇ خېلى مۇقىملىققا ئىگە بولسىمۇ، لېكىن ئورگانىزم تۇرمۇش شارائىتىنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ ئۆزگىرىدۇ. ھەمدە يېڭى شارائىتتا ئۆزگىرىپ تەرەققىي قىلىدۇ. پسىخولوگىيە دىنامىك ستېرېئوتىپ بۇ چوڭ مېڭە پوستلىقى فۇنكسىيىنىڭ سىستېمىلىقلىقىنىڭ ئەڭ ئاساسىي ئىپادىسى، مەلۇم غىدىقلىغۇچ سىستېمىسىغا ئىنكاس قايتۇرۇش سىستېمىسىدىن ئىبارەت. ئۇ كۈچى بىر خىل بولمىغان بىر قانچە مۇسبەت خاراكتېرلىك (قوزغىلىش خاراكتېرلىك) شەرتلىك غىدىقلىغۇچ بىلەن بىر مەنپىي خاراكتېرلىك (تورمۇزلاش خاراكتېرلىك) شەرتلىك غىدىقلىغۇچىنىڭ بەلگىلىك ۋاقىت ئارىلاپ تەرتىپ بويىچە تەشكىللەنگەن ستېرېئوتىپ (قېلىپ) سىستېمىسىدۇر. ئورگانىزم بۇ ستېرېئوتىپ سىستېمىدىكى ھەر قايسى غىدىقلىغۇچنىڭ كۈچلۈك - ئاجىزلىقىغا، خۇسۇسىيىتى بىلەن ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى مۇناسىۋىتىگە ماس ھالدىكى ستېرېئوتىپ سىستېمىسى ئارقىلىق ئىنكاس قايتۇرىدۇ. مەلۇم مەزگىل ئۆتكەندىن كېيىن، بىر ئاجىز شەرتلىك غىدىقلىغۇچمۇ قالغان غىدىقلىغۇچلارغا ۋەكىللىك قلالايدىغان بولىدۇ. ئىلگىرىكى ۋاقىتچىلىك ئارىلىق قالدۇرۇپ غىدىقلانسىمۇ، ئىلگىرىكى ئىنكاس سىستېمىسى ئىنكاس قايتۇرالايدۇ. مانا مۇشۇنداق قىلىپ دىنامىك ستېرېئوتىپ شەكىللىنىدۇ، بۇ چاغدا ھەر بىر غىدىلىغۇچ پەقەت باشلىۋېتىش رولىنىلا ئوينايدىغان بولىدۇ. ھەر بىر ئىنكاسنىڭ خاراكتېرىنى پۈتۈن دىنامىك ستېرېئوتىپ سىستېمىسى بەلگىلەيدۇ، بۇ سىستېما ئوبدان مۇستەھكەملەنگەندە ئورگانىزم كۆپىنچە غىدىقلىغۇچلار سىستېمىسىدىكى مەلۇم غىدىقلىغۇچ مەلۇم بولۇشتىن ئىلگىرىلا ئۇنىڭغا ئىنكاس قايتۇرۇش ئۈچۈن تەييارلىق ھالىتىگە ئۆتىدۇ. ھەتتا ئاجىز ئىنكاس بىلدۈرىدۇ. بەزىدە غىدىقلانمىسىمۇ، ئورگانىزمنىڭ ئىچكى قىسمىدا رېفلېكس خاراكتېرلىك ئۆزگىرىش بولىدۇ. مەسىلەن : قوڭغۇراق ئاۋازى ، چىراغ يورۇقى، نەي ئاۋازى قاتارلىقلاردىن تەشكىل قىلىنغان غىدىقلىغۇچلارنىڭ دىنامىك ستېرېئوتىپ سىستېمىسى ئادەمگە تەسىر قىلىدۇ، نۇر بىلەن غىدىقلانغاندا مېڭىنىڭ ئارقا بۆلىكىگە قويۇلغان ئېلېكترو ئېنسېفالوگراممىدا تەڭ قەدەملىك يوقىلىدۇ، دىنامىك ستېرىئوتىپ شەكىللەنگەندىن كېيىن چىراغ يورۇقى ئورنىغا قوڭغۇراق ئاۋازى ئالماشتۇرۇلسىمۇ، مېڭىنىڭ ئارقا بۆلۈكىدىكى تەڭ قەدەملىك يوقىلىدۇ. غىدىقلىغۇچ سىستېمىسى بىر قانچە قېتىم تەكرارلىنىپ بردىنلا توختىتىپ قويۇلىسمۇ، چىراغنىڭ يورۇش ۋاقتى كەلگەندە چىراغ يانمىسىمۇ، مېڭىنىڭ ئارقا بۆلۈكىدە تەڭ قەدەملىك ئوخشاشلا يوقىلىدۇ. قەدەم بېسىش قانۇنى dòng lì dìng xíng ھەرىكەتلەندۈرگۈچى كۈچنىڭ قېلىپلىشىشىDتەنتەربىيە dòng lì dìng xíng ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچنىڭ تۇراقلىشىشى